FÜTÜRİZM

‘’Fütürizm’’ kavramı, Fransızca’da  ‘’gelecek, gelecekteki, gelecek zaman, müstakbel ‘’ anlamındaki ‘’futur’’ kelimesinden türetilmiştir.Anlamı ‘’gelecekçilik’’tir.Fütürizm, 20. yüzyılın başlarında (özellikle 1909 ile 1920 döneminde) İtalya’da şair Marinetti ve birkaç ressam tarafından başlatılan modern sanat ve sosyal gelişmeler akımıdır.

Nasıl Ortaya Çıktı?

Bu akımın öncüsü ve şefi İtalyan şair, romancı, oyun yazarı ve yayın yönetmeni Filippo Tommaso Marinetti’dir. Marinetti Fütürizm’in kurucusu olarak ‘İ manifesti del futurismo veya Manifesto Futurisita (Fütürizm Bildirisi)ni hazırlayıp yayımladı. Bu bildiri ilk defa 5 Şubat 1909’da İtalyanca “La Gazzetta dell’Emilia” gazetesinde ve sonra Fransızca’ya çevrilip 20 Şubat 1909’da Fransız günlük gazete olan Le Figaro’da yayımlandı.”Fütürizm Bildirisi”nde, Marinetti fütüristlerin büyük bir hırsla eski olan her şeyden, özellikle siyasi ve artistik geleneklerden nefret ettiğini bildirdi.

Fütürizm Bildirisi

Marinetti  manifestosunun 10 maddesinde fütürizmin çok yönlü sanatsal amaç ve ilkelerini saptamıştır. Bu maddeler özetle:

* Şiirde temel öğeler cesaret, cüret ve isyandır.

* Edebiyat durgunluktan ve uyuşukluktan sıyrılmalıdır. Edebiyatta işlenecek konular saldırgan hareketler, kavga ve dövüştür.

* Dünya yeni bir güzellikle zenginleşmiştir. Yeni güzellik sürattir, hızdır, Motoru güçle sarsılan, homurdanan bir yarış arabası Victoire de Samotrace’dan daha güzeldir.

* Ancak kavga güzeldir. Saldırgan niteliksiz bir şaheser olamaz. Şiir tanınmayan ve bilinmeyen güçlere karşı saldırgan olmalıdır.

* Yüzyılların en yüksek noktasında bulunuluyor. Olanaksızların kapısını açmak dururken geride kalınmamalıdır. Zaman ve mekan artık ölmüştür. Sınırsız ebedi sürat elde edildiğine göre, mutlakta yaşanıyor demektir.

* Dünyanın tek sağlık ilacı savaştır, feminizm, fırsat kollayıcılık, çıkarcılık lanetlenmelidir.

Amacı

Picture1

Fütürizm, sanayi medeniyetinin şekillendirdiği modern hayat ortamında doğmuştur.Amacı; bu hayatın en belirgin niteliği durumundaki yenilikleri, dinamizmi, hızı, değişimi, heyecanı, sanata taşımak ve sanatın diliyle ifade etmek; dolayısıyla sanat-hayat arasındaki kopukluğu ortadan kaldırmaktır.Bir başka ifadeyle fütürizm, endüstrileşmenin bütün insan hayatına ve faaliyetlerine aktarılması teşebbüsüdür. Fütüristler, sanatın her türüne makineyi, hızı ve dinamizmi sokmak istemişler; makinaya duydukları hayranlığı ifade etmeye çalışmışlardır.

Genel Özellikleri

  • Edebiyatın durgunluktan ve uyuşukluktan kurtulması gerektiğine inanan futüristler, savaş, kavga gibi saldırgan hareketleri içeren konuları ele alırlar.
  • Evrenin hareketi ve canlılığı, resimde dinamik bir duyurma hâlinde verilmelidir.
  • Hızın, süratin güzelliği vurgulanarak uçaklara, arabalara, trenlere övgüler yağdırılır.
  • Eserlerinde mantıklı cümleler kurmayı reddeden fütüristlerin parolası, “sözcüklere özgürlük”tür.
  • Şiirde geleneksel kurallar terk edilir. Ölçü ve uyaktan vazgeçilir, şiir yazarken özgürce davranılır. Bu yüzden fütürizmde serbest tarzda yazılan şiirler ön plana çıkar.
  • Fütüristlere göre sanat tarihçileri faydasız, hatta zararlıdır; onlara aldırmamak gerekir.

Edebiyat

Futurizm’in kurucusu Marinetti, Avrupa’da birçok yazarı etkiledi.

Rusya’da Velemir Hlebinikov ve Mayakovski futurizme yöneldi. Rus futuristler kendi bildirgelerini yayınladı. Puşkin, Tolstoy, Dostoyevski reddedildi. Şiirde sokak dilinin kullanılması istendi. 1917 Ekim devriminden sonra da futurizm akım güçlendi. Mayakovski’nin ölümüne kadar etkisini sürdürdü.

İtalya’daki futurizm akimina uyan ilk şiir antolojisi 1912’de yayımladı. Ezra Pound, D. H. Lawrence ve Giovanni Papini de bu akımdan etkilenen yazarlardır.

Türkiye’de ise Nazım Hikmet bazı şiirlerinde açıkça makine hayranlığını dile getirerek Fütürizm’den etkilendiğini göstermiştir.

Temsilcileri akımın kurucusu Filipp Marinetti ve Rus şair Vladimir Vladimirovic Mayakovski’dir.

Picture2

Resim

1910 yılından itibaren İtalyan ressamları Milano’da Marinetti ile buluşarak, XVIII. yüzyıldan o güne kadar durgunluk içinde bulunan İtalyan sanatının durumunu inceledikten sonra onu daha dinamik bir akım yoluyla canlandırmak ve bu suretle batı dünyası içinde kaybetmiş olduğu sanat ve fikir itibarını çağdaş espriye ulaştırmak suretiyle yeniden kazandırmak yolundaki düşüncelerini “Fütürist Ressamlar” bildirisiyle genç sanatçılara duyurmayı kararlaştırmışlardır.

Fütürizmin doğuşu, kübizmin yayılmaya başladığı yıllara rastlar. Fütüristler, kübistlerin araştırmalarından faydalanmakla birlikte, resim alanında yeni buluşlara gitmişler ve dikkate değer eserler arasında o zaman başlıca fütürist ressamlar tarafından yapılmış eşzamanlık anlayışı içinde kübist tarza giden kompozisyonlar yer almıştır. Boccioni’nin “Elastiklik”, Severini’nin “Uzayda Küre Şeklinde Genişleme” tabloları bunlar arasındadır.

Çoğunlukla hareketli konular seçilmiş, dansözler, karnaval sahneleri, fabrika, motor, son hızla giden otomobil, uçak, mekanik araçlar gibi boşluk içinde yer değiştiren, değişen temalar üstün tutulmuştur.

Boccioni - Elasticità 1912
Boccioni – Elasticità 1912
Boccioni - Dynamism of a Cyclist (Dinamismo di un Ciclista) 1913 
Boccioni – Dynamism of a Cyclist (Dinamismo di un Ciclista) 1913
Severini - Armored Train in Action 1915
Severini – Armored Train in Action 1915
Boccioni - Unique Forms of Continuity in Space 1913
Boccioni – Unique Forms of Continuity in Space 1913

Müzik

 Fütürizm akımının etkisiyle, müzikte yeni ve farklı sesler yaratma arzusu doruk noktasına ulaşmış, klasik çalgılardan bağımsız olarak yeni çalgılar icat edilmiş ve doğal müzik tınısı bir anlamda mekanik seslerle bütünleştirilmeye çalışılmıştır. Makineli silahlar, buharlı düdük, sirenler ve farklı gürültü yapıcılar için müzikler yapılmıştır. Fütürist besteciler, geçmişin reddini ve agresif bir şekilde çağdaşlaşma düşüncelerini, gelecekçiliğin bütün zahmetlerine rağmen hayata geçirmeye çalışmışlardır. Buna gürültü makinelerinin yapımı da dahildir.

Rus Fizikçi Franco, Leon Theremin ve Fransız Maurice Martenot 1920’lerde elektronik müziğin öncüleri sayılabilecek, elektronik olarak kontrol edilebilen melodi çalgılarını geliştirmişlerdir. Bu gelişmeler; Henry Cowell, Edgar Varese, Pierre Schaeffer ve diğer birçok besteci üzerinde derin etkiler bırakmıştır. Fütürist akımın müzikteki temsilcilerine Bruitist’ler (gürültü yapıcılar) denir.

Mimari

ltalyan fütürist mimar Antonio Sant’Elia modernlik hakkında mimarlık fikirlerini ve projelerini “La Citta Nuova (Yeni Şehir)” adlı eserinde ortaya koydu.Sant’Elia’ya göre “şehir” fütürist hayatın dinamizminin gerçekleşip yansıdığı bir arka ekrandır.Bu “şehir” projesi için hazırladığı eskizlerde  Sant’Elia  ışığı ve gerçek objelerin şekillerini sanki bunların birer heykel gibi olduklarını vurgulamaktadır.

Fütürist mimarlık yapılarından günümüze kalıp hala kullanılanlar arasında Angiolo Mazzoni tarafından tasarlanmış Trento Tren Garı ve “Gruppo Toscano (Toskana Grubu)” adlı mimarlar grubu tarafından tasarlanan Floransa’nın ana istasyonu olan “Santa Maria Novella Tren Garı” bulunmaktadır.

Sant‘Elia - La Citta Nuova (Yeni Şehir)
Sant‘Elia – La Citta Nuova (Yeni Şehir)
Angiolo Mazzoni - Trento
Angiolo Mazzoni – Trento
Gruppo Toscano - Santa Maria Novella
Gruppo Toscano – Santa Maria Novella
Vincent Callebaut - Dragonfly
Vincent Callebaut – Dragonfly
Atkins Design - Songjiang Hotel
Atkins Design – Songjiang Hotel

Moda

Özgün formlar yaratılmalı, ahenk ve güzel duygular hegemonyasına itiraz edilmeli, geleceği öngören özgür çizgiler kullanılmalı, sanatta olduğu gibi dinamizm ön plana alınmalı.

Fütüristik öğeler ise; balık pulları ya da sürüngen formları, metalik kumaşlar, kaplamalar, etnik desenler, robotik görünümlü unsurlar, sivri omuzlar, koza şekiller gibi sıra dışı, abartılı siluetlerdir.

Picture12

Picture13

Özet

Fütürizm yirminci yüzyıl başlarında İtalya’da gelişen bir sanat akımı ve aynı zamanda da toplumsal bir hareketti. Fütüristler resim, seramik, heykel, grafik tasarım, iç-mekân tasarımı, tiyatro, film, edebiyat, müzik ve mimarlık gibi sanatın hemen her alanında deneyim sahibiydiler. Bu, sadece klasik antikitenin belli yönlerini değil, ama tümüyle yeni olmayan her şeyi hor gören bir akımdı.

Sanatın her dalına dinamizmi, makineyi, hızı sokmak için çabaladılar. Yapıtlarında hızlı arabaları, motorsikletleri, trenleri, hareket eden dansçıları ve hayvanları konu olarak seçtiler.Hareketi yansıtmak için nesnenin dış çizgilerini ritmik bir şekilde yinelediler.

Kaynakça

  • Prof. Dr. İsmail Çetişli, Batı Edebiyatında Edebi Akımlar
  • architecturree.blogspot.com.tr
  • www.visual-arts-cork.com
  • www.wikipedia.com